Yapay Zeka ve Sosyal Hizmet

Sosyal Hizmet ve ilgili diğer mesleklerin, teknoloji gelişirken ve nüfus değişirken gelecekte karşılaşılacak hızlı değişim ve büyümeden etkilenme potansiyeli son derece yüksek. Bu durum özellikle yapay zeka uygulamaları için geçerli.

Yapay Zeka (AI-artificial intelligence), basitçe söyleyecek olursak normalde insanlar tarafından alınan kararların makineler ya da bilgisayarlar tarafından vermesini sağlayan bir dizi teknolojiyi tanımlar. Bunlar nelerdir ve sosyal hizmet açısından ne tür farklar yaratabilirler kısaca değerlendirmek istedim bu yazımda. Umarım alanda çalışan ve eğitimine devam edenler açısından bilgilendirici olur.

Duygusal Destek Teknolojisi

Bir bilgisayar kullanarak duygusal destek sağlamadaki ilk girişim muhtemelen 1964 yılında Joseph Weizenbaum tarafından geliştrilen ELIZA yazılımıydı. Yazılım eşleşen model aracılığıyla, kullanıcılarla yapılan konuşmaları sürdürmek için empati ifadeleri ile açık uçlu sorulara cevap verebiliyordu. Güncel bir uygulama olarak XiaoIce de yine böyle bir uygulamadır.

XiaoIce’in temel tasarım amacı, kullanıcıların uzun süreli, duygusal bağlantılar kurdukları bir AI arkadaş olmasıdır. Açık alan bir sosyal chatbot olarak insan kullanıcılarla uzun süreli ilişkiler kurabilmesi; XiaoIce’ı sadece erken dönemdeki sohbet araçlarından değil, aynı zamanda Apple Siri, Amazon Alexa, Google Asistan ve Microsoft Cortana gibi yakın dönemde geliştirilen diğer yapay sohbet AI kişisel asistanlarından da ayırmaktadır.

Bir başka örnek; açık kaynak kodlu Replika’dır. Bu teknolojiler geliştikçe yalnızlıkla mücadele eden insanlar için duygusal destek seçeneklerimiz de artacaktır.

Dijital Psikoterapi

Dijital psikoterapi, çevrimiçi ve elektronik terapi seçeneklerini içerir. Bunun bir örneği, katılımcıların internet üzerinden bilişsel davranışçı terapi (BDT) almak için kullandıkları zengin medya içerikli bir web uygulaması olan Uykusuzluk İçin Elektronik BDT (Electronic CBT-cognitive behavioral therpy- for Insomnia)’dir. Bir diğeri Thrive programıdır.

Internette sıklıkla rastladığımız BDT’nin başarılı denemelerinde kullanılan diğer programlara benzemektedir. Thrive arayüz etkileşimlidir ve içeriği hasta girdisine uyarlanabilir. Thrive, davranışsal aktivasyon, bilişsel yeniden yapılandırma ve sosyal beceri eğitimi tekniklerine dayanan üç tabanlı bir BDT modülü içerir.

Bu programlar şu anda çok fazla yapay zeka kullanmıyor olsa da, gelecekte müracaatçılar arttıkça (bu arada sosyal hizmet alanında danışanlara ya da ihtiyaç sahibi bireylere ve mağdurlara genel olarak müracaatçı denmektedir) adapte edildiklerini ve içerik etkinliklerinin artacak şekilde değiştirildiklerini görebileceğiz.

Dijital BDT programları daha fazla araştırıldıkça ve arttıkça, kullanıcıları da artacaktır. Çünkü, dijital psikoterapi yüzyüze terapi ya da danışmanlık/mentorluk almaktan daha ucuz ve daha az zaman almaktadır. Bu durum danışmanlık ya da terapistlik ihtiyacının kalmayacağı anlamına gelmez. Bu sadece yapay zeka seçeneklerini düzenleme alanına uyum sağlamayı gerektirecektir. Bu programların sunulması çok daha ucuzdur (tam terapi sunmak yerine tam otomatik ya da profesyonel bir “koçluk” modelini kullanmak) ve bu nedenle terapistler için giderek daha yaygın bir seçenek olabilir.

Karar Verme Araçları

Karar verme araçları, potansiyel olarak teknoloji ve yapay zekanın en heyecan verici kullanımıdır. Bu teknoloji örneğin; İngiltere’de çocuk koruma çalışmalarında, Yeni Zelanda ve Güney Afrika’da aile için şiddeti önleme ile şiddet erken uyarı sistemlerinde kullanılmaya başlanmıştır. Gelecekte yapay zekayı özellikle sosyal inceleme dosyalarında bulunan yüzlerce değişkeni birbiriyle karşılaştırarak yardım, koruma ve önlemede başarı oranlarımızı artırmaya ve hata payı olmadan riskleri hesaplamaya entegre etmemizi sağlayacaktır. Böyle oluşturulan sosyal inceleme ve raporlar mahkemelerin, sağlık çalışanlarının ve sosyal hizmetlerin vereceği kararlardaki objektifliği artıracaktır. Sosyal inceleme, karar ve müdahale arasındaki gecikmeyi önleyerek hızlı bir müdahale sağlayacağından ölümleri, taciz, tecavüz ve intiharları önlemede, çocuk koruma, boşanma ve velayet davalarında sağlıklı kararlar vermede önemli bir kolaylık sağlayacaktır.

Sonuç olarak; yapay zekanın, insanlara daha fazla duygusal destek vererek, çocuk koruma ve diğer sosyal çalışma alanlarını iyileştirmek için dijital psikoterapi ve karar destek araçları sağlayarak hayatımızı iyileştirme, sosyal hizmet alanındaki uygulamaları kolaylaştırma, güvenirliğini artırma potansiyeli vardır. Bu heyecan verici olmakla birlikte, özellikle bilgilendirilmiş onam almada yaşanacak sorunların tam olarak çözülemeyişi ve profesyonellerin deneyime dayanan bilgece sezgilerinin devre dışında bırakılmasının çok eleştirileceği de açıktır.

Yararlanılan Kaynaklar

Pegg, D. & McIntyre, N. (2018) Child abuse algorithms: from science fiction to cost-cutting reality. Retrieved from https://www.theguardian.com/society/2018/sep/16/child-abuse-algorithms-from-science-fiction-to-cost-cutting-reality

Whiteside, U., Richards, J., Steinfeld, B., Simon, G., Caka, S., Tachibana, C., Stuckey, S., … Ludman, E. (2014). Online cognitive behavioral therapy for depressed primary care patients: a pilot feasibility project. The Permanente journal, 18(2), 21-7.

Zhou, L., Gao, J., Li, D. & Heung-Yeung, S. (2018) The Design and Implementation of XiaoIce, an Empathetic Social Chatbot. Journal of Human and Computer Interaction.

 Kaynak  : Şengül Hablemitoğlu